Insecten zijn niet aaibaar. Daarom verwacht Piotr Naskrecki niet dat de ontdekking van een nieuwe insectenorde voorpaginanieuws zal worden. “Terwijl de vondst te vergelijken is met de ontdekking van een levende mastodont of sabeltandtijger. Het laat ons zien dat er nog ongerepte plaatsen op de wereld zijn, waar we een glimp kunnen opvangen van hoe het leven zich miljoenen jaren geleden manifesteerde.” Zoöloog Naskrecki maakte deel uit van een groep onderzoekers die vorige maand een speurtocht ondernam op de Brandberg in Namibië. De bijna 2600 meter hoge berg staat geheel geïsoleerd in een verder vlakke woestijn, waar niet veel levende wezens zijn te vinden. De expeditie was het gevolg van de herontdekking van enkele insecten in musea in Duitsland en Engeland vorig jaar. Student Oliver Zompro van het Max-Planck-instituut voor Limnologie in het Duitse Plön beschreef er toen eentje die zat opgesloten in doorzichtig barnsteen van zo’n 45 miljoen jaar oud. De diertjes leken weinig op bekende insectensoorten, zodat Zompro’s hoogleraar Joachim Adis foto’s van de insecten naar musea over de hele wereld stuurde met de vraag of er ergens een collectie was waar ze ook in voorkwamen. Het antwoord kwam uit Namibië: de insecten leken op exemplaren die het Nationaal Museum in Windhoek in 1990 en 2001 verworven had. Kort daarop ging de expeditie van start. Succes liet niet lang op zich wachten. Tussen de rotsen van de Brandberg vonden de onderzoekers verschillende exemplaren van de insecten, die de bijnaam ‘gladiator’ hebben gekregen, vanwege het dikke pantser dat ze dragen. Ze lijken als twee druppels water op het oeroude exemplaar dat Zompro in het barnsteen ontdekte – vandaar dat de expeditieleden spreken van ‘levende fossielen’. Adis had dat nieuws graag al vorige maand bekend willen maken, maar moest nog even zijn mond houden. Met Zompro en anderen had hij immers al een beschrijving van de insecten gemaakt aan de hand van de exemplaren die in de musea worden bewaard. Het artikel had hij naar het tijdschrift Science gestuurd, maar als het nieuws al zou zijn uitgelekt, kwam publicatie in gevaar – Science wil artikelen alleen afdrukken als er nog nooit eerder over geschreven is. En omdat een publicatie in het blad goud waard is voor het verkrijgen van subsidie voor verder onderzoek, zweeg Adis – tot vandaag, want Science zette zijn artikel op het internet. De diertjes, stellen de onderzoekers, behoren tot een nieuwe insectenorde, die zij ‘Mantophasmatodea’ dopen. Het is voor de eerste keer sinds 1914 dat een nieuw insect niet kon worden ingedeeld bij een bestaande orde. De ‘gladiatoren’ zijn ongevleugelde vleeseters, zo groot als een paperclip, die waarschijnlijk op andere insecten jagen. Samen met het exemplaar in barnsteen zijn er in de musea nu drie soorten geïdentificeerd; of er vorige maand op de Brandberg andere soorten zijn ontdekt, is nog niet bekend. Over de verspreiding van de Mantophasmatodea is weinig te zeggen. Van het oude exemplaar in barnsteen is alleen bekend dat die uit een van de Baltische staten afkomstig is. Andere musea hebben vorig jaar niet gereageerd op Adis’ verzoek de collectie na te lopen. De Namibische overheid ziet in de ontdekking een mogelijkheid om het academische klimaat van het land te verbeteren. Adis’ instituut heeft in een overeenkomst voor de komende zes jaar het alleenrecht gekregen om de insecten op de Brandberg te onderzoeken. In ruil daarvoor leiden de Duitsers Namibische studenten op, die ook een bijdrage zullen leveren aan eventuele publicaties die uit het onderzoek voort zullen komen. Marc Koenen Klaus-D. Klass et. al.: Mantophasmatodea: A New Insect Order with Extent Members in the Afrotopics. In: Science, 18 april 2002 (10.1126/science.1069397) (Gepubliceerd op internet; verschijnt binnenkort in het tijdschrift).