Sloom zaad

Nieuw idee voor mannenpil

Zonder CatSper geen stormram (foto Access Research Network)
Zoom
Zonder CatSper geen stormram (foto Access Research Network)

Geen hormonen, maar een eiwit - daar zou het geheim van een succesvolle mannenpil in schuil kunnen gaan. Al jaren proberen fabrikanten zo'n anti-conceptiemiddel te ontwikkelen, maar dat stuit steeds op onbetrouwbare resultaten. Met de ontdekking van een eiwit dat de snelheid van een zaadcel reguleert, komen er echter nieuwe mogelijkheden om een man bewust onvruchtbaar te maken.

Het wil maar niet vlotten met de mannenpil. Eens in de zoveel jaar maakt een farmaceutisch bedrijf bekend met een 'veelbelovend' preparaat aan de slag te zijn, maar als dat bij mensen wordt getest, blijken steeds te veel zaadcelletjes hun werk nog te doen. Er wordt ook wel erg veel van de hormonen in het preparaat verwacht - ze moeten 70 tot 100 miljoen spermacellen die een man dagelijks produceert onderdrukken, een schril contrast met de vrouwenpil, die de rijping van een enkele eicel per maand heeft tegen te gaan. Veel beter zou het daarom zijn als de spermaatjes op een andere manier 'bestreden' zouden kunnen worden. Amerikaanse onderzoekers denken daarvoor de eerste stap te hebben gezet. Zij ontdekten een eiwit in de staart van een zaadcel dat een cruciale rol bij de bevruchting lijkt te spelen. Mannetjesmuizen die dat eiwit missen, produceren wel een normale hoeveelheid zaad, maar dat bleek onmogelijk in staat om door het membraam van de eicel te dringen. Het eiwit, dat de onderzoekers 'CatSper' noemen, geeft de zaadcel het vermogen om zoveel snelheid te maken dat hij die laatste barrière voor de bevruchting wel kan nemen. Dat komt omdat het eiwit een tunneltje vormt, een toegangspoort voor geladen calciumdeeltjes, die verschillende chemische processen in de spermastaart starten. Dat resulteert uiteindelijk in een versnelling, waardoor de zaadcel als een soort opgevoerde stormram de eicel instoot. Nu zit het lichaam vol met tunneltjes die geladen calciumdeeltjes doorsluizen. De deeltjes zijn bijvoorbeeld onontbeerlijk voor de signaaloverdracht tussen zenuwcellen. Alleen al bij het samentrekken van een spier als de biceps of het hart, worden er daarom allerlei typen eiwittunnels gefabriceerd. Maar volgens de Amerikanen is het eiwit CatSper uniek van samenstelling en komt het uitsluitend voor in spermastaarten, en dat maakt het theoretisch mogelijk om er een mannenpil uit te ontwikkelen. Zo'n pil, is het idee, zal de productie of de werking van het eiwit onmogelijk maken, zodat het zaad te sloom blijft voor een bevruchting. Tegelijkertijd moet de pil het functioneren van alle andere eiwittunnels ongemoeid laten. Dat moet kunnen, juist omdat CatSper uniek gebouwd is. Vind je werkzame stoffen voor de pil die daar precies op passen, dan zullen ze elders in het lichaam geen effect kunnen hebben. Natuurlijk is het nog lang niet zo ver. In feite is het idee om uit deze wetenschap een mannenpil te ontwikkelen, nog niet veel meer dan een gedachtenexperiment. De onvruchtbare mannetjesmuizen die de Amerikanen testten, waren genetisch veranderd, zodat ze in het geheel geen CatSper produceerden. Dat zegt niets over de effectiviteit van een anti-conceptiemiddel - het toont alleen aan dat de afwezigheid van calciumpoorten in de spermastaarten een zwangerschap kan verhinderen. Verder zal uit en te na moeten worden onderzocht of CatSper inderdaad zo uniek is als nu wordt verondersteld - duikt het niet in een ander lichaamsdeel op als je er specifiek naar op zoek gaat? En dan is er nog een heel andere vraag: bestaat er wel een markt voor een mannenpil? In enquêtes geven mannen doorgaans aan er zeer geïnteresseerd in te zijn, maar niet alle vrouwen zijn daar zonder meer gerust op. Als zij aan de pil zijn, houden ze zelf de touwtjes in handen. En manlief kan dan nog zo zijn best doen op tijd het middel te slikken, als hij het eens vergeet, zitten zij met de fysieke gevolgen. Marc Koenen Dejian Ren et.al.: A sperm ion channel required for sperm motility and male fertility. In: Nature, vol. 413, p. 603 (11 oktober 2001)