Kloon voor de media

Niks nieuws onder de zon

In 2001 presenteerde het Amerikaanse bedrijf ACT deze menselijke kloon, vier cellen groot en 72 uur oud.
Zoom
In 2001 presenteerde het Amerikaanse bedrijf ACT deze menselijke kloon, vier cellen groot en 72 uur oud.

Wat in 1998 al officieus gemeld werd is nu, drie jaar later, ook officieel een feit: menselijke cellen blijken gekloond te kunnen worden. Het Amerikaanse bedrijf Advanced Cell Technology heeft mensencellen gekloond die zijn bedoeld voor wetenschappelijk onderzoek naar ongeneeslijke ziektes. De embryo's zullen niet uitgroeien tot een volledig individu. Critici vinden het resultaat echter mager, en zien nog lang geen klinische toepassing van de cellen.

"Na maanden proberen kwamen we op 13 oktober 2001 in ons laboratorium om onder de microscoop te zien waar we zo hard aan hadden gewerkt - kleine balletjes van delende cellen die niet eens met het blote oog zichtbaar zijn. Onbeduidend als ze leken waren de vlekjes uiterst kostbaar omdat ze, voor zover wij weten, de eerste menselijke embryo's waren die tot stand waren gekomen via celkerntransplantatie, beter bekend als klonen." Met enige trots schrijven Jose Cibelli en twee collega's van het biotechnologiebedrijf Advanced Cell Technology (ACT) dat zij er in geslaagd zijn een menselijk embryo te klonen. Het is een opmerkelijk artikel. Niet alleen omdat de tekst te vinden is op de website van het Amerikaanse populair-wetenschappelijke tijdschrift Scientific American, maar vooral omdat de inhoud in feite onjuist is. Drie jaar geleden immers, in november 1998, kwam ACT met vrijwel hetzelfde nieuws naar buiten. Toen werd gemeld dat het erfelijk materiaal van Cibelli, afkomstig uit de kern van cellen uit zijn wangslijmvlies, was gekloond en uitgroeide tot een embryo van zo'n 32 cellen. Maar omdat dat onderzoek nooit in een wetenschappelijk tijdschrift werd beschreven, is die menselijke kloon nooit officieel erkend. Iedereen gaat er echter van uit dat de bewering van destijds juist was. Deze keer hebben Cibelli en de zijnen het wel via de officiële kanalen gespeeld. Hun artikel in Scientific American liep twee dagen vooruit op een publicatie in het vaktijdschrift 'e-biomed: The Journal of Regenerative Medicine', waarin hun nieuwe onderzoek volgens de regelen der wetenschapsbeoefening staat beschreven - stap voor stap, zodat andere onderzoekers het experiment kunnen herhalen. ACT is niet van plan om uit de gekloonde cellen een volledig mens te laten opgroeien, zo benadrukt het bedrijf. Het onderzoek is er op gericht embryonale stamcellen te kweken, cellen die in de eerste paar dagen van de embryogroei ontstaan, en die nog geen eigen functie hebben. Ze kunnen nog uitgroeien tot elk type weefsel - van zenuwcellen tot spieren, en van botten tot cellen van de alvleesklier. Wereldwijd wordt veel onderzoek naar die stamcellen gedaan, in de hoop dat er op termijn ongeneeslijke ziekten mee te genezen zijn. Het idee is de stamcellen op commando te laten uitgroeien tot de weefsels waar behoefte aan is. Een suikerzieke patiënt bijvoorbeeld zou gebaat zijn bij alvleeskliercellen die het hormoon insuline produceren. Ontdek je nu een methode waarmee zulke cellen zijn te kweken uit stamcellen, dan kun je die in het lichaam van de patiënt transplanteren. De verrichtingen van ACT zijn voor die plannen van groot belang. Om de kans op afstoting zo klein mogelijk te maken, zouden de nieuwe alvleeskliercellen het product moeten zijn van stamcellen van de patiënt zelf. Maar een volwassen mens maakt die slechts mondjesmaat aan, en ze zijn bovendien lastig te vinden. Daarom lijkt het, in ieder geval in theorie, eenvoudiger om de stamcellen zelf te maken. En dat kan via het klonen van een willekeurige cel van de patiënt. De techniek creëert immers een cel die zich gedraagt als de allereerste cel die na een normale bevruchting ontstaat, zodat het gekloonde embryo - net als een normale foetus - na enkele dagen stamcellen produceert. Het bleek niet eenvoudig om de menselijke cellen te klonen, schrijft Cibelli's onderzoeksgroep. Er werden zo'n honderd kloonpogingen gedaan met cellen van vrijwilligers, maar de meeste mislukten. En van de embryo's die wel tot stand kwamen, is niet duidelijk of ze een normale hoeveelheid stamcellen aanmaakten. Critici waarschuwen dan ook dat het nu bereikte resultaat nog lang geen klinische toepassing kan krijgen. Ian Wilmut bijvoorbeeld, de 'geestelijke vader' van schaap Dolly, zei tegen de BBC dat ACT beter nog even had kunnen wachten met hun artikel, 'tot ze een embryo in handen zouden hebben dat met zekerheid stamcellen bevat - dat zou pas echt interessant zijn.' Maar ja, de afgelopen maanden hebben verschillende onderzoekers in de Verenigde Staten gezegd dat ze bezig zijn om mensen te klonen. Als ACT had gewacht, zou de publiciteit die het bedrijf nu krijgt dus vermoedelijk aan hun neus voorbij zijn gegaan. De 'kostbare kleine balletjes' van 13 oktober mogen dan ook gerust worden beschouwd als een kloon voor de media. Marc Koenen Jose B. Cibelli et. al.: Somatic Cell Nuclear Transfer in Humans: Pronuclear and Early Embryonic Development. In: e-biomed: The Journal of Regenerative Medicine, vol. 2 - 2001, p. 25-31 (26 november 2001)